Mục tiêu có thành hiện thực hay không còn phụ thuộc vào chất lượng và số lượng đội ngũ lao động kỹ thuật có tay nghề. Tuy nhiên tính đến hết năm 2007, cả nước mới có hơn 2.000 cơ sở dạy nghề. Con số này chưa thể đáp ứng được nhu cầu thực tế của doanh nghiệp (DN) và thị trường lao động.

Lệch cung - cầu

Theo số liệu của Bộ Lao động - Thương binh & Xã hội, tính đến hết ngày 31/12/2007, cả nước có 2.165 cơ sở dạy nghề (tăng 241 cơ sở so với năm 2006). Trong đó, số trường cao đẳng dạy nghề là 62 trường, trường trung cấp nghề là 180 trường, dạy nghề có 67 trường, trung tâm dạy nghề có 656 cơ sở, còn lại là các cơ sở dạy nghề tự phát chiếm đa số với hơn 1.000 cơ sở. Mặc dù đã có nhiều nỗ lực phát triển hệ thống dạy nghề nhưng tỷ lệ lao động kỹ thuật qua đào tạo nghề của nước ta còn khá khiêm tốn (chiếm khoảng hơn 20% tổng số lao động cả nước). Hình thức truyền dạy theo kiểu “cha truyền con nối” đang phổ biến nhằm giải quyết khâu thiếu lao động. “Cung chưa đáp ứng được cầu” là đánh giá của ông Nguyễn Chí Trường - đại diện Bộ Lao động - Thương binh & Xã hội. Cơ cấu ngành nghề chưa phù hợp, chưa kịp bổ sung mới theo nhu cầu của sản xuất. Chất lượng đào tạo còn thấp, nhiều bất cập và chưa đáp ứng nhu cầu của DN và thị trường lao động. Phần lớn thanh niên Việt Nam không mặn mà với các trường dạy nghề, chỉ tới khi trượt đại học (cao đẳng ) mới nghĩ tới việc đăng ký học nghề. Thói quen này đã khiến các trường dạy nghề rất vất vả trong khâu tuyển sinh, thậm chí không thể tuyển đủ học viên để mở lớp dạy. Giai đoạn từ năm 2008 – 2012, nhu cầu về lao động kỹ thuật có tay nghề của các tập đoàn công nghiệp Việt Nam (Tập đoàn Dầu khí, Tập đoàn Than - Khoáng sản, Vinashin…) tăng mạnh, đặc biệt trong các ngành đóng tầu, hàn, tự động hoá, ô tô cần khoảng 58.000 lao động tay nghề, chiếm 70% nhu cầu cả nước. Riêng ngành công nghiệp đóng tầu cần khoảng 47.000 lao động kỹ thuật (trình độ cao đẳng: 29,8%; trung cấp: 58,5%; sơ cấp: 11,7%). Ngành hàn cần 10.600 lao động (cao đẳng: 31%; trung cấp: 56,6%; sơ cấp: 12,4%). Công nghiệp ô tô và tự động hoá cần từ 150 – 300.000 lao động có trình độ từ trung cấp trở lên. Tuy nhiên, khả năng cung ứng lao động tay nghề hiện chỉ đáp ứng được ½ nhu cầu thực tế của các tập đoàn công nghiệp lớn, chưa kể tới các DN dân doanh cũng đang cần một lượng lớn lao động kỹ thuật tay nghề cao.

Những dự báo lạc quan

Bên cạnh những lo ngại về số lượng và chất lượng lao động tay nghề Việt Nam trong giai đoạn 2008 – 2010, nhiều dự báo lạc quan cho rằng lực lượng lao động qua đào tạo tay nghề của nước ta sẽ nhanh chóng được cải thiện từ nay tới năm 2015. Khi đó, trong tổng số 49,5 triệu lao động cả nước, tỷ lệ lao động qua đào tạo tay nghề sẽ chiếm tới 45%, lao động Việt Nam có thể cạnh tranh bình đẳng với thị trường thế giới. Nhưng để đạt được tỷ lệ này, chất lượng và quy mô các trường dạy nghề phải được cải thiện mạnh mẽ. Trước mắt, quy mô dạy nghề sẽ phải tăng 10%/năm để đến năm 2010 có tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề đạt 30 -32%. Mạng lưới cơ sở dạy nghề sẽ được phủ rộng, số trường cao đẳng tăng gấp đôi lên 120 trường (trong đó có 01 trường đạt trình độ tiên tiến thế giới, 05 trường đạt tiên tiến khu vực) và 250 trường trung cấp nghề. Các khung chương trình cao đẳng nghề, trung cấp nghề và giáo viên, cán bộ quản lý đào tạo nghề được chuẩn hoá đáp ứng yêu cầu thực tế.

Mục tiêu đổi mới dạy nghề sẽ khó hoàn thành nếu thiếu sự tham gia của các DN. “Chỉ khi nào các DN vừa là nơi tiếp nhận nguồn lao động, vừa tham gia tích cực vào quá trình đào tạo mới có thể tạo nên sự đột phá về quy mô và chất lượng nguồn lao động” – ý kiến của Chủ tịch Phòng Thương mại & Công nghiệp Việt Nam Vũ Tiến Lộc tại Hội thảo bàn về chất lượng nguồn nhân lực Việt Nam diễn ra mới đây, nhận được sự đồng thuận của nhiều DN. Sự liên kết mật thiết giữa DN và các trường dạy nghề sẽ đồng thời giải quyết được cả bài toán đầu vào và đầu ra cho nguồn lao động kỹ thuật tay nghề cao.