Vừa qua, tôi tham dự một buổi hội thảo với chủ đề "Những nỗi sợ của người phụ nữ", do câu lạc bộ Kim Anh tổ chức, phối hợp với hội sinh viên nhà trường để bồi dưỡng ý thức phấn đấu vì bình đẳng giới trong nam nữ thanh niên.

Sợ... đủ thứ!

Người tham dự nêu ra nhiều nỗi sợ, cả nam lẫn nữ đều sợ cô đơn, sợ bị bỏ rơi, các chị lớn hơn sợ sếp ăn hiếp, trù dập... Nhưng cũng có những cái sợ "dễ thương" như sợ làm phiền lòng người thân. "Vĩ mô" hoặc "lãng mạn" là sợ sự vô cảm hay thiếu trung thực. Có nỗi sợ lại là động lực tích cực như sợ không được đi học, sợ thất bại.

Theo từ điển tiếng Anh của Random House, "fear" là một cảm xúc tiêu cực kinh hãi về một nỗi đau, một hiểm nguy, một điều xấu xa, tệ hại (về mặt đạo đức) đang chờ phía trước. Từ điển còn nói thêm rằng, nỗi sợ hãi có thể không xuất phát từ thực tế mà chỉ là những ảo ảnh, ảo giác.

Sự phân biệt giữa cái sợ có căn cứ và không căn cứ rất có ích. Có những cái sợ có căn cứ như ta đi đò qua sông khi mưa bão. Có những cái sợ vu vơ như sợ ma. Trong xã hội ngày nay ta sợ bị phê phán, bị trù dập, sợ dư luận của đám đông... Những nỗi sợ ấy như bóng ma làm ta bị tê liệt, không dám hành động.

Các bạn gái trẻ thì sợ "học cao dễ ế", sợ "mất chỗ dựa" nếu không lấy được chồng, sợ mình không đẹp, sợ mất chồng nên khi chồng bị bắt do bạo hành vợ thì chạy theo minh oan cho chồng... Chắc chắn còn nhiều nỗi sợ mà các bạn chưa dám nói ra, chưa xác định được, chung quy xuất phát từ nỗi tự ti của người phụ nữ trong xã hội phong kiến.

Khắc phục sự sợ hãi như thế nào?

Hãy đánh giá nó: Đáng sợ nhất là những nỗi sợ vu vơ không tên. Nó bao vây ta, đeo đuổi ta, làm ta tê liệt mà không biết vì sao. Ví dụ như sợ xuất hiện hay phát biểu trước đám đông, sợ nói lên ý nghĩa thật của mình, sợ bị phê phán, ghét bỏ... Đối với những nỗi sợ này, phải phân tích xem nó xuất phát từ đâu. Có căn cứ gì từ bên ngoài không, hay thật sự nó chỉ ở trong ta như một thứ mặc cảm. Đối tượng phải đương đầu, chiến đấu chính là ta và là bối cảnh văn hóa đã nhào nắn cách suy nghĩ và ứng xử của ta. Cuộc hiến đấu này là cam go nhất.

Đối diện và khắc phục nó: Nhìn thẳng, đánh giá nỗi sợ có căn cứ và tìm cách khắc phục nó. Giữa cơn bão tố nên chờ mưa tạnh mới qua sông. Sợ trộm cắp nên đóng cửa cho kỹ. Trong buổi hội thảo, người lẽ ra phải sợ nhiều nhất lại "không sợ gì hết". Đó là bạn Quyên - người không còn hai bàn tay, đã tốt nghiệp đại học, làm nhân viên phòng giáo vụ của trường ĐH Hoa Sen. Quyên năng động và lúc cũng nở nụ cười.

Quyên đã nêu lên nhiều trường hợp "sợ" cụ thể và trước mỗi trường hợp chị đã "suy nghĩ" rồi hành động. Nỗi sợ lớn nhất của chị là sợ con mình bị ảnh hưởng bởi chất độc da cam. Chị bình tĩnh đem con đi xét nghiệm. Và đã vui mừng với kết quả âm tính. Dùng lý trí để đối diện với từng nỗi sợ và khắc phục nó là cách làm hết sức thuyết phục của chị. Quyên là một thành viên sáng lập CLB Kim Anh.

Đừng quá sợ sệt khi ta muốn làm điều phải: Sau gần 20 năm, tôi trở lại giảng đường đại học vào đầu thập niên 90. Tôi hết sức bỡ ngỡ vì nghe đâu giảng viên còn phải nộp giáo án chi tiết và không được giảng ngoài giáo án. Từ khi còn học đại học và sau đó làm công tác giảng dạy, tôi chỉ biết một phương pháp giáo dục chủ động với sự tham gia tích cực của sinh viên. Khi tôi bày tỏ điều này với chị trưởng khoa, chị trả lời: "Chị cứ làm theo cách chị nghĩ là đúng". Thế là tôi bắt đầu giảng ít, hỏi nhiều, cho sinh viên sắm vai, thảo luận nhóm, trình bày những thu hoạch của mình bằng thơ, bài hát, tranh vẽ...

Sau phút đầu bỡ ngỡ, sinh viên rất thích thú và ngày nay, trong số học trò đó của tôi có những thác sĩ, tiến sĩ là những người đầy năng động, sáng tạo. Tôi đã dạy học ở nhiều trường. Chẳng có ai phê bình hoặc cấm đoán tôi. Bài học ở đây là không nên sợ nếu mình làm đúng với khoa học và lương tâm.

Năm ngày chờ thủ tục, tôi ôm nỗi sợ hãi một mình. Đến lúc không còn chịu được nữa, tôi tự đặt mình trước thực tế. Nếu chết thì sao? Phải làm gì để sẵn sàng ra đi? Tôi sống một mình, không có trách nhiệm với ai. Cha mẹ, anh em tôi sẽ rất buồn nhưng sẽ không bị tổn hại gì. Tôi chỉ còn một món nợ là cái báo cáo cho dự án điều tra xã hội học chưa xong. Tôi lật đật tập trung làm cho xong. Lòng cảm thấy nhẹ nhàng. Đến độ, ông bác sĩ phải ngạc nhiên vì thấy tôi đang chơi bài, trong khi mai đến ngày mổ. Lạ lùng hơn nữa là khi tôi tỉnh dậy sau ca mô, các cô y tá xúm lại hỏi: "Bộ bạn luyện yoga kỹ lắm hay sao mà tỉnh dậy nhẹ nhàng vậy?".

Nhìn quanh, tôi thấy các bệnh nhân khác người thì cựa quậy đến nỗi bị trói chặt vào giường, người thì nói nhảm khai hết chuyện riêng tư, kẻ thì co giật, la hét... Bài học tôi rút ra: trước sự sợ hãi, nên đi tận cùng với nó và hành động như mình thấy là đúng nhất. Đừng bao giờ tránh né nó. Nếu một mình không giải quyết được thì nhờ người khác giúp.

Theo Nguyễn Thị Oanh