Từ hàng nghìn năm nay, mỗi khi nhắc đến Tần Thủy Hoàng, người ta có cả sự kính trọng lẫn căm ghét. Không chỉ khi sống, mà cả khi chết rồi, Tần Thủy Hoàng cũng để lại không ít bí mật cho hậu thế. Cái chết và công việc xây lăng mộ của Tần Thủy Hoàng được coi là một trong những bí mật thần bí nhất Trung Quốc hiện nay.

Toàn cảnh khu mộ

Theo sách sử, việc xây dựng lăng mộ Tần Thủy Hoàng bắt đầu năm 246 trước Công nguyên, sử dụng đến 700.000 nhân công và thợ thủ công. Công trình được hoàn tất trong 38 năm. Di cốt Tần Thủy Hoàng cũng như kỹ thuật ướp xác hoặc cách thức táng, rồi vô số của cải châu báu, những tác phẩm thủ công được chôn theo quan tài đang còn là một trong những bí mật lớn nhất không chỉ là của lịch sử Trung Quốc. Một mô hình hoàn chỉnh được khảm ngọc và đặt trong dòng dùng để biểu tượng cho dòng sông đang chảy như đang minh chứng cho sự trường tồn của ông vua này.

Mộ Tần Thủy Hoàng trông gần giống như một quả cầu bằng đất, cao 76m và rộng gần 350m². Để giữ bí mật thông tin về lối vào mộ và của cải trong đó, các quan lại nhà Tần đã theo lệnh của Lý Tư và Tần Thủy Hoàng giết hết lực lượng tham gia xây dựng khu lăng mộ bằng cách bít đường ra vào lăng mộ bằng một cánh cửa “sập” vô cùng kiên cố, chôn sống những người thợ. Rồi tiếp theo là giết hết những người liên quan đến việc thiết kế và chỉ huy công việc làm lăng.

Nhưng những bí mật của khu lăng mộ Tần Thủy Hoàng đang dần hé lộ bởi kỹ thuật khảo cổ tiên tiến cùng với sự trợ giúp của các loại máy móc tối tân nhất. Một trong số đó là những thành công của dự án khảo cổ lớn nhất Trung Quốc với mật danh “Kế hoạch 863”.

Cuộc khám phá khai quật lần này nằm trong “Kế hoạch 863”, một kế hoạch mang tầm quốc gia. Theo ông Trương thì đây cũng là công trình khảo cổ tốn kém nhất từ xưa tới nay, là một công trình trọng điểm của thành phố Tây An và của Trung Quốc. Đây cũng là lần đầu tiên các thiết bị khảo cổ tối tân nhất hiện có tại Trung Quốc và thế giới được đưa vào khai thác sử dụng kỹ thuật giao cảm quang phổ cao và thăm dò sâu bằng kỹ thuật vật lý địa cầu. Kỹ thuật tiên tiến cho phép các nhà khảo cổ muốn tìm ra sự thật lịch sử mà không làm tổn hại tới tổng thể khu di tích. Trong các kỹ thuật trên thì kỹ thuật khảo cổ bằng giao cảm quang phổ cao lần thứ 2 được áp dụng trên thế giới và là lần đầu tiên được áp dụng tại Trung Quốc.

Địa cung

Địa cung là nơi đặt quan tài và chôn theo các vật cúng tế tùy táng, đây cũng là hạt nhân trung tâm của toàn khu lăng mộ. Từ trước tới nay có nhiều nghiên cứu về địa cung trong lăng mộ. Trong cuốn sử liệu “Hán cựu thư” có đoạn giới thiệu về địa cung trong lăng mộ như sau: Năm 246 - 210 trước Công nguyên, thừa tướng Lý Tư trình Tần Thủy Hoàng bản kế hoạch cho 72 vạn nhân công bắt đầu xây dựng lăng. Những nhân công đào xuống rất sâu, đào mãi dường như không có đáy, Tần Thủy Hoàng thấy vậy cho dừng ở khoảng 300 trượng, nhưng con số cụ thể có khi vẫn chỉ là mơ hồ chưa rõ thực hư. Còn trong dân gian lại có truyền thuyết về Địa cung trong lăng Ly Sơn rằng: Giữa Ly Sơn và khu lăng mộ có địa đạo bí mật, vào những ngày thời tiết âm u có mưa, nhưng trong địa đạo lại vô cùng náo nhiệt bởi hệ thống “âm binh” được bố trí sẵn, dân gian vẫn gọi là “Nhân mã nghênh”. Các nhà khảo cổ từ xưa tới nay vẫn muốn tin vào truyền thuyết này, quyết tâm tìm cho ra địa đạo bí mật, thế nhưng vẫn chưa ai tìm ra địa đạo bí mật.

Sau bốn năm vật lộn tại thực địa (11-2002 đến 11-2006), bằng kỹ thuật giao cảm quang phổ cao và kỹ thuật thăm dò vật lý địa cầu, đội khảo cổ của Đoạn Thanh Ba đã phát hiện ra vị trí của địa cung chính là nằm dưới gò Phong Thổ. Ông Đoạn Thanh Ba giới thiệu, địa cung có quy mô khá lớn, chiều đông-tây dài 170m; chiều nam-bắc dài 145m, tính từ mặt đất còn sâu xuống khoảng 35m. Khu mộ chính nằm tại trung tâm của địa cung, mộ cao 15m, mộ nhìn bề ngoài có hình dáng như một quả cầu.

Công trình sư Chu Tiểu Hổ, người quản lý công việc ứng dụng kỹ thuật giao cảm đã kể lại như sau: Khi chúng tôi bắt đầu tham gia công việc là khoảng đầu năm, nhiệt độ tại khu vực lăng Tần Thủy Hoàng chỉ dao động trong khoảng 0oC-12oC, lúc này các cây Thạch Lựu mọc trên gò Phong Thổ theo đúng lệ sẽ kết trái, thế nhưng những cây Thạch Lựu ở phía ngoài bờ tường phía Nam lại không thể kết trái, theo các chuyên gia phân tích, đây đúng là hiện tượng kết cấu thổ nhưỡng bị thay đổi, hàm lượng nước vì vậy cũng bị biến đổi. Theo suy luận của các chuyên gia, địa cung rất có thể nằm ngay dưới góc bờ tường này, chính vì vậy mới khiến nơi đây có sự biến đổi khác so với các khu vực còn lại. Từ suy luận trên, nhóm khảo cổ đã tập trung nghiên cứu rất kỹ địa chất khu vực, kết quả đã rõ, đây chính là nơi đặt địa cung.

Tường vây địa cung chưa bị sụp đổ

Sau khi đạt được độ sâu cần nghiên cứu, các nghiên cứu viên đã phát hiện một bức tường rất dày được đầm vô cùng chắc chắn bao quanh lấy toàn bộ khu mộ thất, tường này được gọi là “Cung tường”. Các chuyên gia đã đo được kích thước của Cung tường: Chiều đông-tây dài chừng 168m, chiều nam-bắc dài 141m, tường phía nam rộng 16m, phía bắc rộng 22m. Trong quá trình thi công tường, để kiểm tra độ kiên cố chắc chắn của tường, những người phụ trách công việc kiểm tra đứng ra xa, dùng cung tên với những mũi tên chắc chắn, bắn thẳng vào tường, nếu như mũi tên đó cắm được vào tường, đoạn tường đó chắc chắn bị vỡ ra và làm lại đến khi nào không có bất kỳ mũi tên nào có thể xuyên được mới đạt yêu cầu. Ông Đoạn Thanh Ba cho biết về kỹ thuật làm tường: Tường được ghép bởi nhiều lớp đất đầm chặt vào nhau, mỗi lớp đất dày trung bình 5-6cm, đây là kỹ thuật vô cùng tinh xảo nhưng lại rất kiên cố. Ông Đoạn Thanh Ba cho biết: “Vượt xa với sự dự đoán của chúng tôi, bờ tường này nếu như vào thời nhà Tần thì nó còn nhô khỏi mặt đất tương đối nhiều, toàn bộ bức trường có chiều cao 30m, quả là vô cùng hoành tráng”. Khi dùng thiết bị thám trắc bên trong bức tường, các nghiên cứu viên còn phát hiện một đường thạch chất bên trong “cung tường”. Căn cứ vào kết quả thám trắc, trong toàn bộ khu mộ thất không hề có một giọt nước nào có thể lọt vào, cho dù trải qua mấy nghìn năm với biết bao biến động của địa chất, có khi tại vùng này đã từng xảy ra những trận động đất lên tới 8 độ, thế nhưng mộ thất Tần Thủy Hoàng vẫn còn hoàn hảo, theo ông Thanh Ba: “Điều này có liên quan mật thiết tới bí mật của công trình “Cung tường”; “Cung tường” là phát hiện mới nhất trong lịch sử, mộ táng theo hình thức có tường vây kiểu này còn có thể gọi là “Lăng kiểu Tần”.

Trong địa cung có con đê ngăn nước

Ngoài bức tường bao quanh địa cung, những nhân viên nghiên cứu còn phát hiện phía bên dưới xung quanh lăng Tần còn lại một rãnh thoát nước quy mô khá lớn. Ông Thanh Ba cho biết, rãnh thoát nước dài chừng 1.000m này kỳ thực là một bức tường chắn, dưới đáy là nền móng dày 17m được đầm từ đất cao lanh và thạch cao có tác dụng ngăn nước rất tốt, toàn thân đê được đầm bằng đất Hoàng thổ. Khi phát hiện bức tường với quy mô như vậy, mọi người vô cùng ngạc nhiên. Rãnh thoát này thiết kế khá tinh xảo. Khu vườn trong lăng Tần Thủy Hoàng có địa thế cao ở phía đông nam, thấp ở phía tây bắc. Chính vì vậy, rãnh thoát này còn có tác dụng ngăn không cho nước thẩm thấu vào địa cung.

Thủy ngân trong nội cung chống mục nát và chống trộm cướp

Theo “Sử ký Tần Thủy Hoàng bản ký” có viết: trong Địa cung “lấy thủy ngân làm thành trăm con sông, hơi thủy ngân có tác dụng chống mục thây, vừa có tác dụng làm thành khí độc, không cho người phàm xâm nhập”. Nghiên cứu viên Lưu Sỹ Nghị, một thành viên thuộc Viện nghiên cứu địa chất Trung Quốc cho biết, thực tế lần khảo cứu này đã chứng minh, chính xác là trong địa cung có tồn tại một lượng thủy ngân khá lớn, máy móc đã đo đạc được chính xác là ở vị trí đông nam và tây nam, cường độ thủy ngân rất đậm đặc; còn ở vị trí tây bắc và đông bắc nồng độ nhẹ hơn. Các chuyên gia đã phân tích rằng, việc tạo ra các con sông thủy ngân, ngoài việc tạo cảnh quan cho tự nhiên, nồng độ thủy ngân còn giúp cho việc giữ thi thể cùng các đồ tùy táng không bị mục nát. Hơn nữa, thủy ngân là chất độc, nếu người bình thường hít phải một lượng nhất định sẽ bị tử vong. Chính vì vậy, ngoài các tác dụng trên, nó còn là một đội quân bảo vệ vô hình vô cùng hữu hiệu trước những kẻ tham lam.

Mộ chỉ có hai con đường và ba lớp cửa

Trước kia đã có một số bài báo khẳng định, cổ nhân đã từng dùng khoan lỗ để tìm ra được 5 con đường trong mộ. Thế nhưng những kết quả mới nhất mà đội khảo cổ với kỹ thuật tiên tiến nhất của Đoạn Thanh Ba đã đưa ra kết luận rằng, trừ hướng đông và hướng tây có cửa thông ra ngoài, còn lại tất cả các hướng khác đều bị bít lại. Có nhiều giả thuyết cho rằng, trong địa cung của lăng Tần Thủy Hoàng có hai lớp cửa, một lớp là cửa đá, một lớp là cửa đồng. Tuy nhiên, có nhiều sử sách lại chép là có tới sáu cửa. Còn chúng ta vẫn thường nghe nói số cửa theo “Sử ký Tư Mã Thiên” rằng Lăng Tần có 3 lớp cửa, lớp trong cùng, lớp giữa và lớp ngoài. Lớp ngoài dùng để ngăn không cho những người thợ đang xây dựng ra ngoài, lớp giữa ngăn cách với vòng trong của khu mộ, còn lớp trong cùng vô cùng kiên cố, là lớp bảo vệ cuối cùng đối với quan tài của Tần Thủy Hoàng.

Theo lệ thường từ đời Thương, Chu cho tới Hán, các con đường trong mộ thất thường được chia làm 4, theo đúng 4 hướng đông, tây, nam, bắc. Điều này tượng trưng cho địa vị và thân phận cao quý, còn dân thường chỉ có 1 hoặc 2 con đường. Xét về lý như vậy thì chắc chắn mộ thất của Tần Thủy Hoàng phải có 4 con đường, thế nhưng thực tế lại chỉ phát hiện có hai con đường ở hướng đông và tây. Chắc chắn đây còn là chủ đề để các nhà khảo cổ và sử học phải tranh luận để đi đến kết luận cuối cùng. Theo ông Thanh Ba, có lẽ Tần Thủy Hoàng là một người quá vĩ đại và hơi “quái”, chính vì thế mà ngay cả khi ông “Hoàng” có công thống nhất Trung Quốc chết đi cũng có nhiều tình tiết rất ly kỳ và khác người.

NGUYỄN HÒA (Trung Hoa bí sử)