Một người mẹ âm thầm đi làm "ôsin" hơn mười năm qua để nuôi con học đại học, cao học và nay là tiến sĩ. Một người mẹ khác cũng đi làm "ôsin" nuôi 4 đứa con học đại học, có đứa lên cao học.

Bà Lan (ngoài cùng bên phải) trong ngày cưới của Chiến

Trong khi nhiều nơi đang báo động tình trạng học sinh bỏ học, thì một xóm ấp heo hút ở ĐBSCL lại đang trở thành "đất học". Ở đó không có chuyện học sinh bỏ học, dù nhiều gia đình rất nghèo. Từ TP.Mỹ Tho đi theo QL50 chừng hơn 10 cây số là tới thị trấn Chợ Gạo. Đi tiếp theo "lộ Bốn ngàn" chừng 5 cây số là tới xã vùng sâu Đăng Hưng Phước. Rẽ tiếp vào đường liên ấp, đường làng, đường bờ ruộng... trải đá đỏ có, dal ximăng có, đất đen có, thêm chừng 3 cây số, khi không còn đi tiếp được nữa, đến một nơi có thể là heo hút nhất huyện Chợ Gạo, đó là nhà của gia đình tiến sĩ tương lai Thái Hoàng Chiến. Nếu không được giới thiệu, khó ai có thể hình dung căn nhà ấy là nơi sinh ra một trong vài người có học vị cao nhất huyện Chợ Gạo. Cũng không ai có thể hình dung xóm nghèo vùng sâu Bình An lại có số người có trình độ từ đại học trở lên thuộc loại cao trong các xóm ấp ở tỉnh Tiền Giang.

Cả nhà làm mướn

Căn nhà "cấp 7" rộng chừng 60m2 của ông Thái Sanh Quân như rộng "thênh thang" khi chỉ có mỗi mình ông ở nhà, mà thường ở nhà vào ban đêm, còn ban ngày ông phải đi làm mướn. Tôi đã phải hẹn trước 1 ngày mới gặp được ông. Gia đình ông có 4 người con, lớn nhất sinh năm 1976, nhỏ nhất sinh năm 1984. Vợ chồng ông xuất thân với hai bàn tay trắng, không ruộng vườn, không nghề nghiệp, sống bằng nghề "làm mướn" - ai mướn gì làm nấy. Những đứa con lần lượt ra đời, làm mướn chỉ đủ nuôi ăn, không đủ nuôi học. Ông Quân nói: "Học hết cấp 1, tụi nhỏ không chịu nghỉ như dự tính của vợ chồng tui".

Vậy là "ráng cho nó hết cấp 2", rồi "cấp 3"..."Được cái tụi nhỏ vừa học vừa đi làm mướn phụ vợ chồng tui, nên mới lo nổi" - ông Quân nhớ lại. Thế nhưng khi các con "lén thi đại học", rồi thi đậu, thì mọi chuyện không còn đơn giản nữa, nhất là khi đứa con thứ hai học Đại học Khoa học tự nhiên TPHCM (đứa con gái đầu học sư phạm tại tỉnh nhà). Thử thách thật sự đã đến với vợ chồng ông vào năm 1998 khi đứa con gái lớn ra trường chưa được phân công, con trai kế vào đại học, 2 đứa còn lại học THPT. Đó cũng là lúc bộ phim Ôsin của Nhật Bản trở nên nổi tiếng ở Việt Nam. Một buổi tối, bà Nguyễn Thị Xuân Lan, vợ ông Quân, nói với cả nhà: "Các con cứ học, má có cách"!

Có lẽ ý thức rất rõ nỗi nhọc nhằn của mẹ, Thái Hoàng Chiến con bà đã nỗ lực học thật giỏi, vừa tranh thủ đi làm thêm để đỡ đần cho mẹ. Đối với anh, các kỳ nghỉ hè không phải là thời gian "nghỉ" - anh về quê đi cắt lúa mướn phụ cha mẹ để tích luỹ tiền cho năm học mới. Chiến học càng lên cao chi phí càng lớn, bà Lan phải vận dụng "sáng kiến" để có thêm thu nhập. Khi ở quê vào mùa vụ chính rất thiếu lao động, tiền công lên rất cao. Những lúc ấy bà nghỉ làm "ôsin", về quê cấy lúa, cắt lúa. Qua khỏi vụ, đến lúc nông nhàn, bà trở lại thành phố làm "ôsin". Tất nhiên là không thể quay lại chỗ cũ, bà phải tìm chỗ làm mới. Nhờ chịu khó và "có duyên", dù ít nhiều nhọc nhằn, bà chưa bao giờ "thất nghiệp".

Khi bà thay chỗ làm đến lần thứ 5 thì Chiến tốt nghiệp đại học và thi đậu chương trình cao học Châu Âu về cơ học xây dựng - Đại học Lìege - Bỉ (hợp tác đào tạo tại TPHCM). Và nay, khi Chiến đã tốt nghiệp cao học, được học bổng đi nghiên cứu sinh ở New Zealand, thì bà Lan đã trải qua đúng 10 lần thay đổi chỗ làm. Người mẹ đã tạm an lòng khi nhìn thấy tương lai của con trai Thái Hoàng Chiến. Lòng bà còn day dứt về trường hợp đứa con kế là Thái Dũng Chinh (SN 1982). Chinh đã phải nhường sự học cho anh, còn mình xin đi bộ đội khi học hết lớp 12, nay mới xuất ngũ đi làm công nhân, nhưng vẫn chưa thôi ước mơ vào đại học. Đời "ôsin" của bà Lan chưa thể kết thúc ở tuổi 58, khi đứa con gái út Thái Thị Kim Thư mới vào năm thứ nhất Đại học Nông lâm sau thời gian dài "xếp hàng" chờ anh Chiến học xong để tới lượt mình.

Mẹ "ôsin", con thủ khoa

May mắn hơn bà Lan, bà Nguyễn Thị Thơm (cùng ngụ ấp Bình An, xã Đăng Hưng Phước, huyện Chợ Gạo) mới trở về nhà sau đúng 10 năm bôn ba khắp Sài Gòn đi làm "người ở" để nuôi con học đại học. Nguyễn Thị Thanh Nga con bà Thơm là bạn học cùng lứa với Thái Hoàng Chiến con bà Lan. Hai gia đình giống nhau nhiều mặt: Không đất đai, sống bằng nghề làm mướn, các con ham học và mẹ cùng đi làm "ôsin"... Khi Nga có dấu hiệu "đuối" do phải đi làm buổi tối để có chi phí học đại học, bà Thơm đã nhờ bà Lan (đã làm "ôsin" trước đó ở TPHCM) dẫn dắt vào "nghề" để kiếm tiền nuôi con ăn học.

Ông Đâu chồng bà Thơm cho biết, vợ chồng ông cũng phân công nhau: Chồng ở lại quê lo cho các con nhỏ, vợ về thành phố làm "ôsin" lo cho đứa con lớn học đại học. Không phụ công cha mẹ, Nga đã học giỏi, sau khi ra trường được nhận vào làm việc ở Lãnh sự quán Pháp. Hết đứa này tới đứa khác, bốn đứa con của bà Thơm lần lượt đi qua cổng trường đại học mà chi phí học tập chủ yếu nhờ vào tiền công "ôsin" của mẹ. Một người trong họ (Nguyễn Thị Thanh Lan) đã 2 lần đỗ thủ khoa (lấy 2 bằng đại học) và nay đang chuẩn bị học tiếp cao học. May mắn hơn vợ chồng bà Lan, các con của bà Thơm đều đã ra trường và có việc làm ổn định, vì vậy mà nghề "ôsin" của bà chỉ còn biết đem về... phục vụ chồng.

Ra đời một vùng "đất học"

Bà Lan cho biết, lúc đầu bỏ quê lên thành phố làm "ôsin", bà cũng có chút mặc cảm, nhưng vì thương con nên ráng mà làm. Thực ra ở dưới quê, vợ chồng bà cũng "làm mướn", nhưng thường là việc ngoài đồng, chứ không phải "phục dịch" việc nhà như làm "ôsin". Khi đã vào "nghề", bà nhận ra rằng làm việc gì cũng giống nhau ở chỗ một khi mình tận tâm với nghề thì nghề không phụ mình. Cũng có những khó khăn, "kỳ thị" ở một vài gia đình, thấy phiền toái thì bà xin nghỉ đi nơi khác, "trăm người bán vạn người mua"! Ông Quân chồng bà cho biết, cũng giống như cha mẹ, các con ông không lấy làm mặc cảm về xuất xứ "làm mướn" của gia đình. Thái Hoàng Chiến thậm chí còn "tự hào" khoe với bạn bè rằng mình từng đi làm mướn thời học phổ thông, rồi khi vào đại học thì "ngày học đêm đi làm".