|
Công cuộc giải phóng dân tộc, giải phóng đất nước thoát khỏi ách xâm lăng đã ghi nhận sự hy sinh xương máu của nhiều thế hệ. Hàng vạn người con của dân tộc Việt Nam ngã xuống để đổi lấy tự do cho dân tộc.
Sự hy sinh vô cùng lớn lao ấy xin nguyện đời đời khắc ghi. Vậy nhưng đâu đó trên đất nước Việt Nam vẫn còn những con người ngã xuống cho công cuộc giải phóng đất nước mà vẫn chưa được biết đến. Câu chuyện về một đại đội thanh niên xung phong (TNXP) đã hy sinh tại ga Lưu Xá - Thái Nguyên là một ví dụ.
Kỳ I: "Sống bám cầu đường, chết kiên cường bất khuất"
 |
| Nhà bia tưởng niệm các liệt sĩ TNXP 915 do thanh niên và nhân dân Thái Nguyên xây dựng |
Đại đội tiên phong
"Gần 40 năm, câu chuyện về một đại đội TNXP anh dũng hy sinh tại tại ga Lưu Xá cứ nhoè dần theo thời gian, không còn nhiều người nhớ đến nữa" - ông Hà Nhân Thăng - Chủ tịch Hội Cựu TNXP tỉnh Thái Nguyên, nguyên là Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên - đã mở đầu câu chuyện với chúng tôi với giọng buồn buồn như thế. Rồi ông chậm rãi như trách cứ chính mình: "Một trận bom ném xuống, 61 người của Đại đội TNXP 915 hy sinh khi đang thực hiện nhiệm vụ, 7 người may mắn thoát chết nhưng thương tích đầy mình, những người còn sống ấy giờ ở đâu, sống chết thế nào cũng ít ai biết rõ...".
Câu chuyện của ông dẫn chúng tôi ngược thời gian về thời kỳ đầu năm 1972, khi công cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc thống nhất đất nước đang bước vào thời kỳ quyết định.
Ông kể: Để cản bước tiến quân của bộ đội ta ở các chiến trường miền Nam, đế quốc Mỹ đã cho B52 ném bom miền Bắc hòng cắt đứt sự chi viện của hậu phương cho tiền tuyến. Cảng Hải Phòng bị địch rải thuỷ lôi phong toả nên không thể tiếp nhận hàng hoá viện trợ từ các nước bạn cho cuộc kháng chiến của chúng ta. Chính vì lẽ đó, toàn bộ hàng hoá đều phải chuyển bằng đường bộ theo tuyến biên giới phía bắc và lúc này quốc lộ 1B từ Lạng Sơn về Thái Nguyên đã trở thành con đường có ý nghĩa chiến lược rất quan trọng.
Lưu lượng xe ôtô vận chuyển lương thực, hàng hoá quốc phòng do các nước anh em viện trợ cho nước ta từ Lạng Sơn theo quốc lộ 1B về Thái Nguyên mỗi ngày lên tới hàng nghìn lượt. Thái Nguyên trở thành cảng nổi tiếp nhận hàng hoá, vũ khí cho chiến trường từ các tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn và Hà Bắc chuyển về. Vì vậy, nhiệm vụ đảm bảo giao thông, vận tải thông suốt, bốc, xếp hàng hoá trên địa bàn Thái Nguyên là nhiệm vụ hết sức khẩn trương và cấp bách.
Trước yêu cầu này, Đội TNXP 91 của tỉnh Bắc Thái đã thành lập thêm đại đội TNXP tiên phong lấy phiên hiệu là 915 với 102 cán bộ đội viên là những thanh niên dũng cảm, giàu lòng yêu nước, tuổi đời từ 16-20 do ông Triệu Đức Việt làm Đại đội trưởng và ông Tống Văn Minh làm Đại đội phó. Nhiệm vụ của đại đội là đảm nhận nhiệm vụ đảm bảo giao thông vận tải ở các trọng điểm thường xuyên bị máy bay Mỹ ném bom, bắn phá như cầu Đa Phúc, cầu Gia Bảy, cầu Trà Vường, ngầm Sơn Cẩm, bến phà Oánh và dọc tuyến quốc lộ 1B từ Đình Cả về Thái Nguyên...
 |
| Những cô gái TNXP thoát chết trong trận bom ngày 24.12.1972 |
Sức người chọi bom đạn
Cũng giống như các thanh niên thời bấy giờ lên đường tòng quân cứu nước, trong hành trang của những TNXP luôn có sẵn những dòng nhật ký thể hiện sự quyết tâm hy sinh vì tổ quốc. Ông Tống Văn Minh - nguyên Đại đội phó Đại đội TNXP 915 - bồi hồi nhớ lại: Trận đầu tiên chúng tôi chạm trán máy bay Mỹ là ngày 28.8.1972, khi đại đội đang sửa chữa đường đoạn đi qua xã Dân Chủ (huyện Đồng Hỷ) thì máy bay địch ào tới, ném bom bắn phá ác liệt.
Bom rơi, đạn nổ quanh mình, nhưng không một ai sợ hãi mà vẫn lăn xả ra đường san lấp hố bom để kịp cho xe chở hàng đi qua. Đầu tháng 9.1972, đại đội được điều sang sửa chữa đường 16A đoạn Chùa Hang đi Trại Cau. Đây là con đường quan trọng nối quốc lộ 1B với các kho tàng quốc phòng, trận địa pháo cao xạ, tên lửa phòng không. Chính vì vậy, đây cũng là tuyến đường bị giặc Mỹ thường xuyên bắn phá ác liệt. Vào lúc 9 giờ 30 phút sáng 13.9.1972, máy bay Mỹ ném bom xuống vị trí 915 đang làm việc làm 1 người chết, 8 người bị thương.
Tiếp đến, các ngày 14, ngày 17 và 21.9.1972, máy bay Mỹ ném 444 quả bom xuống địa bàn Đại đội 915 đang hoạt động và một đơn vị khác đang làm đường làm chết 47 người, bị thương 51 người. Ngày 25.9.1972, máy bay Mỹ ném tiếp 50 quả bom phá và bom phát quang xuống khu vực kho xăng dầu Hoá Trung (huyện Đồng Hỷ) làm bốc cháy 3 cụm bể chứa xăng dầu.
Mặc dù bom đạn Mỹ đánh phá ác liệt, hy sinh mất mát rất nhiều, nhưng không một ai nao núng, những người còn sống của Đại đội 915 cùng với dân quân, du kích huyện Đồng Hỷ đã xông vào dập tắt đám cháy, mở đường để đảm bảo cho các xe bồn vào cứu thoát 350 tấn xăng, dầu khỏi bom đạn Mỹ. Tiếp đến, các ngày 8,15,16 và 22.10.1972, máy bay Mỹ đánh phá cả ngày lẫn đêm xuống các xã: Linh Sơn, Nam Hoà, Tân Lợi ở dọc đường 16A, nơi cán bộ, đội viên 915 làm nhiệm vụ. Thế nhưng với tinh thần "Sống bám cầu đường, chết kiên cường bất khuất", cán bộ, đội viên 915 vẫn kiên cường bám trụ, ngày đêm miệt mài san lấp hố bom, đảm bảo giao thông vận tải trên tuyến đường 16A luôn thông suốt.
Ngày 18.12.1972, Mỹ mở cuộc tập kích đường không vào miền Bắc hòng "đưa Việt Nam về thời kỳ đồ đá". Hà Nội, Hải Phòng, Việt Trì, Thái Nguyên và nhiều thành phố khác bị B52 rải thảm. Lúc này tại hai chân hàng ga Lưu Xá và ga Quán Triều đang còn tồn đọng gần 20.000 tấn hàng chưa chuyển vào chiến trường. Trước tình hình hết sức cấp bách, sáng 23.12.1972, Trung ương đã có điện khẩn chỉ thị Tỉnh uỷ, Uỷ ban Hành chính tỉnh Bắc Thái phải tập trung lực lượng, phương tiện để giải phóng hàng hoá ở các kho, chân hàng nằm trong khu vực trọng điểm đánh phá của địch".
Chiều 23.12.1972, UB Hành chính tỉnh Bắc Thái đã giao cho Đội TNXP 91 cử ngay cán bộ đội viên cùng công nhân Khu gang thép Thái Nguyên và các ty Lương thực, Giao thông xuống làm nhiệm vụ giải toả hàng. 67 đội viên Đại đội TNXP 915 đã xung phong đi làm nhiệm vụ. Trong số những người này còn có cả những người đã bị thương trong trận máy bay Mỹ ném bom ngày 13.9.1972 tại xã Linh Sơn.
Góp phần làm nên Đại thắng mùa xuân
Mờ sáng 24.12.1972, từ nơi đóng quân ở xã Linh Sơn, huyện Đồng Hỷ, 66 đội viên Đại đội TNXP 915 do Đội phó đội 91 Nguyễn Thế Cường từ trên đội xuống trực tiếp chỉ huy đã cấp tốc có mặt tại ga Lưu Xá.
Chị Liêu Thị Ly - người thoát chết trong trận bom ngày 24.12.1972 - nhớ lại: "Khi chúng tôi tới làm việc, máy bay của giặc Mỹ bay vần vũ trên trời, biết là có thể hy sinh nhưng không ai sợ cả. Lúc đó, xe ôtô xếp hàng từ Cầu Trắng kéo dài đến 3km chờ xuống hàng. Chúng tôi làm việc rất hăng, những bao hàng nặng tới 60-70kg mà chúng tôi vác đi như không. Làm suốt từ sáng đến trưa, mỗi người chỉ kịp húp một bát cháo loãng, có người còn chưa kịp ăn thì đã bắt tay vào việc. Đến chập tối, lượng hàng hoá được cơ bản giải toả, toàn đội mới quyết định về tạm nghỉ tại Bệnh viện Gang Thép gần đó để có thể nhanh chóng sẵn sàng nhận nhiệm vụ mới. Vừa về đến Bệnh viện Gang Thép, chưa kịp ăn cơm tối thì B52 đã ồ ạt lao vào ném bom xuống TP.Thái Nguyên, trong đó có 2 vệt bom rải trúng nơi trú ẩn của toàn đội. Tôi chỉ kịp nghe thấy tiếng nổ rất lớn rồi sau đó không biết gì nữa. Khi tỉnh lại đã thấy mình trong bệnh viện".
Nhớ lại chuyện xưa, chị Nông Thị Ngọc vẫn ầng ậng nước mắt: "Tôi ở cùng đại đội với 61 người đã hy sinh, nhưng hôm đó được giao nhiệm vụ khác nên không cùng anh em xuống bốc hàng ở ga Lưu Xá. Đêm hôm ấy, sau khi nghe loạt bom nổ ở phía Lưu Xá, chúng tôi đã đứng ngồi không yên. Gần sáng có tin báo về rằng toàn bộ đội viên 915 đi làm nhiệm vụ hôm đó và cả Đội phó Nguyễn Thế Cường đã trúng bom, hy sinh cả rồi. Toàn thể anh chị em Đại đội 915 còn lại đã khóc không còn nước mắt, chạy như điện dại về phía hầm trú ẩn giờ là những hố bom chôn vùi đồng đội đã hy sinh. Đến nơi, cảnh tượng không thể tưởng tượng nổi, hàng loạt hố bom sâu hoắm, thi thể đồng đội mình không còn nguyên vẹn, vương vãi khắp nơi. Anh em vừa đi nhặt từng mảnh thi thể đồng đội, vừa gào khản cổ tên bạn mà không thấy ai trả lời. Thế là họ đã ra đi khi chiến tranh sắp kết thúc. Họ đã ra đi khi tuổi đời còn quá trẻ!".
Có thể khẳng định ngay rằng, sự cống hiến của Đại đội TNXP 915 nói riêng và Đội TNXP 91 nói chung là đóng góp to lớn của quân và dân Bắc Thái bấy giờ cùng nhân dân cả nước đánh bại âm mưu phong toả miền Bắc của địch trên mặt trận giao thông vận tải. Sự hy sinh của 61 TNXP khi làm nhiệm vụ sơ tán hàng tại ga Lưu Xá đã góp một phần xương máu cùng quân dân cả nước làm nên một Đại thắng mùa xuân 1975, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.
(còn tiếp)
Theo Lao Động
|